موضوعات جدید پایان نامه رشته کشاورزی گرایش اصلاح نباتات + 113عنوان بروز
گرایش اصلاح نباتات در رشته کشاورزی، قلب تپنده نوآوری برای تضمین امنیت غذایی و پایداری محیط زیست است. با چالشهای فزایندهای نظیر تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت و نیاز به محصولات مقاومتر و مغذیتر، ضرورت پژوهشهای پیشرو در این حوزه بیش از پیش احساس میشود. این مقاله، راهنمایی جامع برای دانشجویان و پژوهشگرانی است که به دنبال یافتن ایدههای بکر و نوین برای پایاننامه خود در گرایش اصلاح نباتات هستند. با تمرکز بر آخرین پیشرفتهای علمی و فناوری، ۱۱۳ عنوان موضوعی به روز و کاربردی ارائه شده است تا افقهای جدیدی را پیش روی علاقهمندان به این عرصه بگشاید.
چرا انتخاب موضوعات جدید در اصلاح نباتات حیاتی است؟
دنیای کشاورزی در حال تحول است و موضوعات سنتی، هرچند ارزشمند، ممکن است پاسخگوی نیازهای پیچیده امروز نباشند. انتخاب یک موضوع جدید و مرتبط با روندهای جهانی، نه تنها به ارتقاء دانش در این زمینه کمک میکند، بلکه باعث میشود تا پژوهش شما تأثیرگذاری بیشتری در جامعه علمی و صنعتی داشته باشد. این رویکرد، فرصتهای شغلی و پژوهشی بهتری را نیز برای فارغالتحصیلان فراهم میآورد.
- پاسخگویی به چالشهای جهانی: تغییر اقلیم، کمبود آب و افزایش جمعیت نیازمند راهکارهای نوین هستند.
- پیشرفتهای فناوری: ظهور ابزارهایی مانند ویرایش ژنوم و بیوانفورماتیک، امکانات بیسابقهای را فراهم کرده است.
- اهمیت اقتصادی: ارقام جدید با ویژگیهای بهبود یافته، میتوانند به افزایش بهرهوری و سودآوری کشاورزان کمک کنند.
- پایداری زیستمحیطی: توسعه ارقام مقاوم به آفات و بیماریها، نیاز به سموم شیمیایی را کاهش میدهد.
روندهای کلیدی در اصلاح نباتات مدرن
شناخت روندهای جهانی، اولین قدم برای انتخاب یک موضوع پایاننامه موفق است. در ادامه به مهمترین جریانهای نوین در حوزه اصلاح نباتات میپردازیم:
۱. رویکردهای “اومیکس” (Omics Technologies)
شامل ژنومیکس (Genomics)، ترانسکریپتومیکس (Transcriptomics)، پروتئومیکس (Proteomics) و متابولومیکس (Metabolomics) است. این فناوریها امکان بررسی جامع تمام ژنها، RNAها، پروتئینها و متابولیتها را در یک موجود زنده فراهم میکنند و انقلابی در درک مکانیسمهای پیچیده رشد و مقاومت گیاهان ایجاد کردهاند.
۲. ویرایش ژنوم (Genome Editing) با ابزار CRISPR/Cas
فناوری CRISPR/Cas9 و مشتقات آن، ابزاری قدرتمند برای ایجاد تغییرات دقیق و هدفمند در DNA گیاهان است. این تکنیک، امکان اصلاح ویژگیهای گیاهی را با دقت و سرعت بیسابقهای فراهم میکند و محدودیتهای روشهای سنتی و تراریخت را کاهش میدهد.
۳. اصلاح نباتات برای مقاومت به تغییرات اقلیمی
توسعه ارقامی که بتوانند در برابر تنشهای محیطی مانند خشکی، شوری، دماهای بالا و پایین، و غلظت بالای CO2 مقاومت کنند، یکی از مهمترین اهداف اصلاح نباتات در دهه پیش رو است.
۴. کشاورزی پایدار و اصلاح نباتات سبز
تمرکز بر توسعه ارقامی که نیاز کمتری به کودهای شیمیایی، آفتکشها و آب دارند، همچنین ارقامی که بتوانند با سیستمهای کشاورزی ارگانیک و کمنهاده سازگار شوند، از ارکان اصلی پایداری در کشاورزی است.
۵. فنوتیپینگ دیجیتال و دقیق (High-throughput Phenotyping)
با استفاده از حسگرها، پهپادها، تصاویر ماهوارهای و هوش مصنوعی، میتوان ویژگیهای فنوتیپی گیاهان را در مقیاس وسیع و با دقت بالا اندازهگیری کرد. این فناوری، فرآیند انتخاب را تسریع بخشیده و کارایی اصلاح نباتات را به شدت افزایش میدهد.
📊 آینده اصلاح نباتات در یک نگاه
🌱 بهرهوری بالاتر: افزایش عملکرد با مقاومت به تنشها
🔬 دقت ژنتیکی: ویرایش ژنوم و انتخاب ژنومی
🌍 چالشها و فرصتها
🌡️ تغییر اقلیم: توسعه ارقام متحمل به خشکی و گرما
🌿 پایداری: کاهش مصرف نهادهها و افزایش مقاومت طبیعی
💡 ابزارهای نوین
💻 بیوانفورماتیک: تحلیل دادههای بزرگ ژنومی
🛰️ فنوتیپینگ دقیق: استفاده از هوش مصنوعی و سنجش از دور
مقایسه روشهای سنتی و مدرن اصلاح نباتات
درک تفاوتها و مزایای رویکردهای نوین نسبت به روشهای سنتی، اهمیت انتخاب موضوعات روز را آشکار میسازد. جدول زیر، یک مقایسه اجمالی ارائه میدهد:
| ویژگی | اصلاح نباتات سنتی | اصلاح نباتات مدرن |
|---|---|---|
| اساس انتخاب | مشاهدات فنوتیپی | اطلاعات ژنومی و فنوتیپی دقیق |
| سرعت | کند (سالها تا دههها) | سریع (چندین سال) |
| دقت | محدود، وابسته به محیط | بالا و هدفمند |
| ابزارهای اصلی | تلاقی، انتخاب تودهای و نسبی | نشانگرهای مولکولی، ویرایش ژنوم، بیوانفورماتیک |
| مقیاس داده | کوچک | بسیار بزرگ (Big Data) |
| پیچیدگی | فنوتیپی، محیطی | ژنتیکی، محاسباتی، فناورانه |
۱۱۳ عنوان موضوعی بروز و کاربردی برای پایان نامه
در این بخش، ۱۱۳ عنوان پایاننامه پیشنهادی در گرایش اصلاح نباتات ارائه شده است که پوششدهنده روندهای نوین و نیازهای فعلی کشاورزی هستند. این عناوین میتوانند به عنوان نقطه شروعی برای تدوین طرح تحقیقاتی شما به کار روند.
۱. انتخاب ژنومی و فناوریهای اومیکس (Genomic Selection & Omics)
- ۱. ارزیابی دقت پیشبینی انتخاب ژنومی برای عملکرد دانه گندم تحت شرایط تنش خشکی.
- ۲. شناسایی نشانگرهای مولکولی مرتبط با مقاومت به بیماری زنگ زرد در جو با استفاده از رویکرد GWAS.
- ۳. تعیین پروفایلهای بیان ژن (ترانسکریپتومیکس) در ذرت هیبرید در پاسخ به تنش شوری.
- ۴. کاربرد پروتئومیکس برای شناسایی پروتئینهای مرتبط با کیفیت میوه در سیب.
- ۵. متاآنالیز دادههای ژنومیکس برای بهبود مقاومت به سرما در کلزا.
- ۶. توسعه مدلهای پیشبینی ژنومی برای مقاومت به آفات در برنج.
- ۷. کاربرد ژنومیکس تطبیقی برای کشف ژنهای مرتبط با تحمل خشکی در ارقام بومی عدس.
- ۸. بررسی تغییرات اپیژنومی در گیاهان گوجهفرنگی تحت تنش فلزات سنگین.
- ۹. ادغام دادههای ژنومیکس و فنوتیپینگ دقیق برای افزایش کارایی انتخاب در نخود.
- ۱۰. تعیین پروفایلهای متابولومیکی در لوبیا در پاسخ به همزیستی با ریزوبیومها.
۲. ویرایش ژنوم و بیوتکنولوژی گیاهی (Genome Editing & Plant Biotechnology)
- ۱۱. اصلاح هدفمند ژنهای مرتبط با مقاومت به بیماریهای ویروسی در سیبزمینی با CRISPR/Cas9.
- ۱۲. بهبود محتوای غذایی (بیو-فورتفیکاسیون) برنج از طریق ویرایش ژنوم برای افزایش آهن و روی.
- ۱۳. توسعه پروتکلهای کارآمد برای انتقال ژن و بازسازی گیاه در گونههای کمتر مطالعه شده (گیاهان دارویی).
- ۱۴. بررسی اثرات خارج از هدف (off-target) ویرایش ژنوم در گیاهان مدل (مانند آرابیدوپسیس).
- ۱۵. تولید ارقام مقاوم به علفکشها با استفاده از تکنیکهای مهندسی ژنتیک جدید.
- ۱۶. مهندسی مسیرهای بیوسنتز ثانویه در گیاهان برای افزایش تولید ترکیبات دارویی.
- ۱۷. کاربرد تکنیکهای RNAi برای کنترل آفات خاص در گیاهان زراعی.
- ۱۸. اصلاح و بهینهسازی سیستمهای تحویل CRISPR برای کاربردهای کشاورزی.
- ۱۹. مطالعه پایداری و بیان ژنهای وارد شده در نسلهای متوالی گیاهان تراریخت.
- ۲۰. توسعه سیستمهای ویرایش پایه (Base Editing) برای ایجاد تغییرات نقطهای در ژنوم گیاهان.
۳. اصلاح نباتات برای مقاومت به تغییرات اقلیمی و تنشهای محیطی (Climate Resilience)
- ۲۱. شناسایی مکانیسمهای مقاومت به خشکی در ارقام بومی گندم با استفاده از فنوتیپینگ دقیق.
- ۲۲. ارزیابی تنوع ژنتیکی ارقام یونجه برای تحمل به شوری در مناطق خشک.
- ۲۳. اصلاح برنج برای مقاومت به غرقاب و تحمل به سطوح بالای CO2.
- ۲۴. نقش میکوریزا و اندوفیتها در افزایش تحمل گیاهان زراعی به تنشهای خشکی و گرما.
- ۲۵. بررسی اثرات تغییرات دمایی بر بیان ژنهای مرتبط با گلدهی در ارقام زودرس کلزا.
- ۲۶. توسعه ارقام متحمل به سرما در گیاهان علوفهای مناطق کوهستانی.
- ۲۷. شناسایی QTLs (جایگاههای صفات کمی) برای تحمل به تنشهای ترکیبی (خشکی و گرما) در ذرت.
- ۲۸. ارزیابی پتانسیل گونههای وحشی و بستگان زراعی برای مقاومت به تنشهای محیطی.
- ۲۹. مطالعه مکانیسمهای فیزیکی و مولکولی تحمل به اشعه UV بالا در گیاهان آپارتمانی.
- ۳۰. اصلاح حبوبات برای افزایش تثبیت نیتروژن در خاکهای فقیر.
۴. کشاورزی پایدار و اصلاح نباتات سبز (Sustainable Agriculture)
- ۳۱. توسعه ارقام کمنهاده گندم با کارایی بالای مصرف نیتروژن.
- ۳۲. شناسایی ژنهای مرتبط با کارایی جذب فسفر در ذرت.
- ۳۳. اصلاح ارقام پنبه برای کاهش نیاز به آب و افزایش تحمل به شرایط تنش آبی.
- ۳۴. نقش اصلاح نباتات در افزایش تنوع زیستی در سیستمهای کشاورزی.
- ۳۵. توسعه ارقام مقاوم به آفات و بیماریها برای کاهش استفاده از سموم شیمیایی در تولید ارگانیک.
- ۳۶. ارزیابی سازگاری ارقام جدید سویا با سیستمهای کشت مخلوط.
- ۳۷. شناسایی صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی مرتبط با رقابتپذیری در برابر علفهای هرز.
- ۳۸. اصلاح ارقام بومی برای افزایش مقاومت به فرسایش خاک در اراضی شیبدار.
- ۳۹. بررسی پتانسیل گیاهان پوششی برای بهبود حاصلخیزی خاک و کاهش مصرف کود.
- ۴۰. اصلاح گندم برای افزایش ترشح ترکیبات آلی اسیدی از ریشه برای حل فسفر خاک.
۵. بهبود کیفیت غذایی و بیو-فورتفیکاسیون (Nutritional Enhancement)
- ۴۱. افزایش محتوای ویتامین A (پروویتامین بتاکاروتن) در ذرت زرد از طریق اصلاح.
- ۴۲. بهبود کیفیت پروتئین در حبوبات (مانند عدس و لوبیا) از طریق اصلاح کلاسیک و مولکولی.
- ۴۳. شناسایی ژنوتیپهای گندم با محتوای بالای روی و آهن و ارزیابی ثبات آنها.
- ۴۴. اصلاح برنج برای کاهش سطح آرسنیک در دانه و افزایش مواد معدنی ضروری.
- ۴۵. بررسی ژنتیک صفات مرتبط با آنتیاکسیدانها در میوههای بومی (مانند زرشک، انار).
- ۴۶. افزایش اسیدهای چرب امگا-۳ در دانههای روغنی از طریق مهندسی متابولیکی.
- ۴۷. توسعه ارقام سبزیجات با محتوای بالای فیبر و ترکیبات فیتوشیمیایی مفید.
- ۴۸. اصلاح چای برای کاهش کافئین و افزایش آنتیاکسیدانها.
- ۴۹. ارزیابی تنوع ژنتیکی ارقام انگور بومی برای محتوای قند و ترکیبات فنلی.
- ۵۰. بیوفورتفیکاسیون سیبزمینی با ویتامین C از طریق ویرایش ژنوم.
۶. مقاومت به بیماریها و آفات (Disease & Pest Resistance)
- ۵۱. شناسایی و کلونینگ ژنهای مقاومت به نماتد گره ریشه در گوجهفرنگی.
- ۵۲. توسعه ارقام گندم با مقاومت چندگانه به بیماریهای قارچی (مانند زنگها و سفیدک).
- ۵۳. مهندسی مقاومت سیستمیک اکتسابی (SAR) در گیاهان مدل علیه عوامل بیماریزا.
- ۵۴. بررسی ژنتیک مقاومت به آفات مکنده (مانند شتهها) در پنبه.
- ۵۵. استفاده از تکنیکهای سیلنسینگ ژن (gene silencing) برای کنترل آفات مقاوم.
- ۵۶. ارزیابی تنوع ژنتیکی در جمعیتهای بومی برنج برای شناسایی منابع مقاومت به بلاست.
- ۵۷. شناسایی نشانگرهای مولکولی مرتبط با مقاومت به بیماری پیچیدگی برگ ویروسی در پاپایا.
- ۵۸. مهندسی گیاهان برای بیان پپتیدهای ضد میکروبی علیه پاتوژنهای باکتریایی.
- ۵۹. نقش میکروارگانیسمهای خاک در القای مقاومت سیستمی در گیاهان.
- ۶۰. اصلاح سیب برای مقاومت به بیماریهای قارچی از طریق ویرایش ژنوم.
۷. بیوانفورماتیک و علم داده در اصلاح نباتات (Bioinformatics & Data Science)
- ۶۱. توسعه الگوریتمهای یادگیری ماشین برای پیشبینی عملکرد گیاهان بر اساس دادههای ژنومی و محیطی.
- ۶۲. ایجاد پایگاه داده جامع از ژنوم گیاهان بومی ایران و تجزیه و تحلیل آن.
- ۶۳. کاربرد شبکههای عصبی برای تحلیل تصاویر فنوتیپی با حجم بالا.
- ۶۴. مدلسازی ژنتیکی صفات پیچیده با استفاده از رویکردهای بیوانفورماتیکی.
- ۶۵. ادغام دادههای چند اومیکس (ژنومیکس، ترانسکریپتومیکس، پروتئومیکس) برای شناسایی بیومارکرها.
- ۶۶. توسعه ابزارهای بیوانفورماتیکی برای طراحی گاید-RNA در ویرایش ژنوم.
- ۶۷. تحلیل شبکههای ژنی و پروتئینی مرتبط با پاسخ به تنشهای غیرزیستی.
- ۶۸. کاربرد هوش مصنوعی در شناسایی بیماریهای گیاهی از روی تصاویر برگ.
- ۶۹. بهینهسازی مدلهای انتخاب ژنومی با استفاده از دادههای محیطی (GxE interactions).
- ۷۰. تحلیل دادههای متاژنومیکس ریزوباکتریها و اثر آن بر رشد گیاه.
۸. اصلاح نباتات برای محصولات خاص و کمتر بررسی شده
- ۷۱. ارزیابی تنوع ژنتیکی و پتانسیل اصلاحی گیاهان دارویی بومی ایران (مانند گل گاوزبان، زعفران).
- ۷۲. اصلاح پسته برای مقاومت به آفات و بیماریهای رایج.
- ۷۳. توسعه ارقام خرما با تحمل بالا به شوری و کیفیت میوه بهبود یافته.
- ۷۴. اصلاح زیتون برای افزایش عملکرد روغن و مقاومت به بیماریها.
- ۷۵. شناسایی ارقام توت فرنگی با عمر پس از برداشت طولانیتر و مقاومت به قارچها.
- ۷۶. اصلاح گیاهان زینتی برای مقاومت به تنشهای محیطی و طول عمر گل بالاتر.
- ۷۷. بررسی تنوع ژنتیکی گونههای زیره سبز و سیاه برای افزایش محتوای اسانس.
- ۷۸. توسعه ارقام کینوا (Quinoa) سازگار با اقلیمهای متنوع ایران.
- ۷۹. اصلاح قارچهای خوراکی برای افزایش عملکرد و مقاومت به بیماریها.
- ۸۰. بیوفورتفیکاسیون ارزن با مواد معدنی.
۹. فنوتیپینگ دقیق و سنجش از دور (Precision Phenotyping & Remote Sensing)
- ۸۱. استفاده از تصاویر پهپادی برای ارزیابی مقاومت به خشکی در جمعیتهای اصلاحی ذرت.
- ۸۲. توسعه شاخصهای فنوتیپی مبتنی بر تصویربرداری چندطیفی برای پیشبینی عملکرد گندم.
- ۸۳. کاربرد یادگیری عمیق در تحلیل تصاویر روباتیک برای شناسایی بیماریهای اولیه در گیاهان.
- ۸۴. فنوتیپینگ ویژگیهای ریشه با استفاده از تکنیکهای تصویربرداری غیرمخرب (مانند CT-scan).
- ۸۵. ارزیابی تنوع ژنتیکی صفات فنوتیپی پیچیده (مانند معماری گیاه) با سیستمهای تصویربرداری سهبعدی.
- ۸۶. استفاده از سنجش از دور برای پایش سلامت و عملکرد مزارع نیشکر.
- ۸۷. توسعه روشهای فنوتیپینگ دقیق برای ارزیابی تحمل به تنش شوری در باغهای پسته.
- ۸۸. مدلسازی رشد گیاه بر اساس دادههای فنوتیپی جمعآوری شده توسط رباتها.
- ۸۹. تشخیص و دستهبندی ارقام گندم بر اساس ویژگیهای ظاهری دانه با پردازش تصویر.
- ۹۰. کاربرد تصاویر حرارتی در شناسایی ارقام متحمل به گرما.
۱۰. اصلاح نباتات مشارکتی و نگهداری ذخایر ژنتیکی (Participatory Breeding & Germplasm)
- ۹۱. ارزیابی ذخایر ژنتیکی بومی گندم در مناطق کوهستانی ایران با رویکرد اصلاح مشارکتی.
- ۹۲. نقش جوامع محلی در نگهداری و بهبود ارقام سنتی حبوبات.
- ۹۳. توسعه ارقام جدید با مشارکت کشاورزان برای سازگاری با نیازهای منطقه ای.
- ۹۴. مطالعه تنوع ژنتیکی و فیلوژنی گونههای وحشی بستگان زراعی گیاهان غذایی.
- ۹۵. بانک ژنهای محلی و نقش آنها در امنیت غذایی پایدار.
- ۹۶. شناسایی و احیای ارقام در معرض انقراض درختان میوه بومی.
۱۱. مباحث بین رشتهای و جدید (Interdisciplinary & Novel Topics)
- ۹۷. اثرات میدانهای الکترومغناطیسی بر رشد و بیان ژن در گیاهان.
- ۹۸. اصلاح گیاهان برای تولید بیوپلاستیکها و سوختهای زیستی.
- ۹۹. مطالعه تعاملات پیچیده ژنوم-میکروبیوم-محیط در گیاهان.
- ۱۰۰. کاربرد نانوبیوتکنولوژی در افزایش جذب عناصر غذایی و مقاومت به تنشها.
- ۱۰۱. اصلاح گیاهان به عنوان بیورآکتور برای تولید واکسنها و پروتئینهای دارویی.
- ۱۰۲. نقش آلوپلی پلوئیدی در سازگاری و تکامل گونههای زراعی.
- ۱۰۳. اخلاق و پذیرش عمومی فناوریهای ویرایش ژنوم در کشاورزی.
- ۱۰۴. بهینهسازی سیستمهای تولید بذر هیبرید در محصولات خودگشن.
- ۱۰۵. ارزیابی اثرات زیست محیطی ارقام اصلاح شده ژنتیکی بر تنوع زیستی.
- ۱۰۶. کاربرد سلولهای بنیادی گیاهی در اصلاح و تکثیر گونههای نادر.
- ۱۰۷. ژنتیک و اصلاح گیاهان زینتی مقاوم به عوامل آلرژیزا.
- ۱۰۸. توسعه ارقام گیاهان زینتی با رنگ و عطر جدید با استفاده از مهندسی متابولیک.
- ۱۰۹. اصلاح گیاهان برای افزایش مقاومت به آلایندههای هوا.
- ۱۱۰. طراحی ساختارهای پروتئینی جدید در گیاهان برای کاربردهای صنعتی.
- ۱۱۱. بررسی سازوکار تحمل گیاهان هالوفیت به شوری شدید و انتقال آن به گیاهان زراعی.
- ۱۱۲. نقش سیستمهای بیان ژن RNA-seq در درک پاسخهای گیاهی به خشکی.
- ۱۱۳. ارزیابی ریسک زیستی و اثرات بلندمدت رهاسازی ارقام جدید ویرایش ژنوم.
جمعبندی و انتخاب موضوع
انتخاب موضوع پایاننامه، گامی سرنوشتساز در مسیر پژوهشی هر دانشجو است. با توجه به سرعت خیرهکننده پیشرفتها در حوزه اصلاح نباتات، تمرکز بر موضوعات نوین و استفاده از ابزارهای پیشرفته، نه تنها کیفیت پژوهش شما را ارتقا میدهد، بلکه به شما کمک میکند تا به یکی از متخصصان برجسته این عرصه تبدیل شوید. توصیه میشود پیش از نهایی کردن موضوع، با اساتید و متخصصان مشورت کرده و از دسترسی به منابع و امکانات آزمایشگاهی مورد نیاز اطمینان حاصل کنید. با انتخاب هوشمندانه و تلاش مستمر، میتوانید سهمی ارزشمند در آینده کشاورزی کشور ایفا کنید.
/* Responsive Styles for Mobile, Tablet, Laptop, TV */
@media (max-width: 768px) {
.h1-style {
font-size: 1.8em !important;
}
.h2-style {
font-size: 1.5em !important;
}
.h3-style {
font-size: 1.3em !important;
}
.div-infographic > div {
flex-basis: 100% !important; /* Stack items on small screens */
}
.table-style th, .table-style td {
padding: 8px !important;
font-size: 0.9em !important;
}
.main-container {
padding: 15px !important;
margin: 10px auto !important;
border-radius: 8px !important;
}
ul li {
font-size: 1em !important;
padding: 6px !important;
margin-bottom: 8px !important;
}
p {
font-size: 1em !important;
}
}
@media (min-width: 769px) and (max-width: 1024px) {
.h1-style {
font-size: 2.2em !important;
}
.h2-style {
font-size: 1.8em !important;
}
.h3-style {
font-size: 1.5em !important;
}
.div-infographic > div {
flex-basis: 48% !important; /* Two columns on tablets */
}
.main-container {
padding: 20px !important;
margin: 15px auto !important;
border-radius: 10px !important;
}
}
/* Basic styling for block editor to inherit/override */
/* All styles are inline for maximum compatibility, but this can be a fallback/enhancement */
body {
font-family: ‘Vazirmatn’, ‘Iranian Sans’, ‘Inter’, sans-serif;
direction: rtl; /* Assuming RTL for Persian text */
text-align: right;
}
h1, h2, h3, h4, h5, h6 {
font-family: ‘Vazirmatn’, ‘Iranian Sans’, ‘Inter’, sans-serif;
text-align: right;
}
p, ul, ol, table {
text-align: right;
}
/* Ensure list bullets align correctly for RTL */
ul {
list-style-position: inside;
padding-right: 0;
}
ul li {
text-align: justify;
}